این روزها افراد زیادی در بازارهای مختلف مالی مثل بورس و فرابوس فعالیت می کنن. فرابورس چیه؟ این سوال بسیاری از افراد هست. فرابورس شباهت هایی با بورس داشته و البته تفاوت هایی هم بین اونها وجود داره. این بازار شامل انواع بازارهای یک، دو، سه، ابزار نوین مالی، پایه، شرکت های کوچک – متوسط و هم بازار مشتقه است.
فرابورس چیست؟
فرابورس همان طور که از نام اون پیداست، به معنی ” خارج از بورس” هست. فرابورس از سال 87 به صورت رسمی کارش رو در ایران شروع کرده و تحت نظر سازمان بورس فعالیت می کنه. در این بازار هم مثل بورس، سهام های مختلفی خرید و فروش میشه.
شرکت هایی که در بورس حضور دارن، تقریبا با سخت گیری های بیشتری تونستن عضو اون بشن. اما شرکت هایی که نمیتونن در بورس فعالیت کنن، با شرایط ساده تری میتونن در فرابورس فعالیت داشته باشن.
همچنین معاملات در فرابورس شامل سهام، اوراق قرضه و مشتقات است. به سهامی که در فرابورس معامله میشه، سهام غیر بورسی میگن.
فرابورس 7 بازار مختلف داره که شامل: بازار یک، بازار دو، بازار سه، بازار ابزار نوین مالی، بازار پایه، بازار شرکت های کوچک و متوسط و بازار ابزار مشتقه است.
در ادامه مطلب در مورد این بازارها بیشتر صحبت میکنیم:
انواع بازارهای فرابورس چیست
همان طور که در بالا گفتیم، فرابورس 7 بازار مختلف داره. شناخت درست این بازارها باعث میشه سرمایه گذاری بهتر و دقیق تری در اونها داشته باشین.
بازار اول فرابورس
برای بازار اول، معمولا شرایط پذیرش نسبت به بقیه بازارها سخت گیرانه تر هست. در صورتی که شرکت ها عملکرد نه چندان خوبی داشته باشن، به بازار دوم منتقل میشن. در صورتی که شرکت خیلی ضعیف باشه، احتمال داره که کلا حذف بشه. دامنه نوسان در این بازار مشخص و بدون حجم مبنا هست. ریسک این بازار کمتر از بقیه بازارها هست. موارد زیر در مورد شرکت هایی که در این بازار فعال هستن وجود داره:
| شرایط حضور در بازار اول فرابورس |
|---|
| شرکت نباید دچار زیان بشه |
| لازمه حداقل 10 درصد از سهام اون شناور باشه. |
| لازمه حداقل 24 ماه از بهره برداری اون گذشته باشه. |
| هیچ سوء پیشینه ای از مدیر عامل و هیات مدیره پذیرفته نمیشه. |
بازار دوم فرابورس
شرکت هایی که در این گروه قرار دارن، در صورتی که عملکرد خوبی داشته باشن، میتونن وارد گروه اول بشن. به صورت کلی، سخت گیری در بازار اول نسبت به بازار دوم کمتره.
شرکت ها در بازار دوم معمولا نوپا و کوچک هستن که احتمال زیان دهی آن ها بالاست و میخوان از سهامی خاص به سهامی عام تبدیل بشن. این شرکت ها معمولا به افزایش سرمایه هم فکر می کنن. شرکت های بازار دوم باید ویژگی های زیر رو مد نظر داشته باشن:
| شرایط حضور در بازار دوم فرابورس |
|---|
| برای حضور در این بازار لازمه حداقل 12 ماه از زمان تاسیس شرکت گذشته باشه. |
| داشتن پرونده یا شکایت مالی قابل قبول نیست. |
| لازمه حداقل 5 درصد از سهام ثبت شده شرکت شناور باشه. |
| آخرین سرمایه ثبت شده باید حداقل به میزان 100 میلیون تومان رسیده باشه. |
| نداشتن سوء پییشنه برای مدیر عامل و هیات مدیره ضروری هست. |
بازار سوم فرابورس
شرکت هایی که به هیچ وجه نمیتونن در فرابورس پذیرش بشن، فقط با انجام مراحل اداری، وارد بازار میشن. شرکت هایی که حتی تازه تاسیس شدن، امکان جذب سرمایه با پذیره نویسی اوراق بهادار رو دارن.
بازار پایه فرابورس
بازار پایه هیچ کدوم از شرایط بازار اول و دوم رو نداره، چون نیازی نیست شرکت ها در این بازار پذیرفته بشن. در این بازار شرکت ها از کم ریسک تا پر ریسک دسته بندی شدن. سه رنگ زرد، نارنجی و قرمز رو در این بازار می بینیم.
| شرکت های بازار پایه |
|---|
| در بازار زرد، نوسان قیمت 3 درصد، برای نارنجی 2 درصد و برای قرمز هم 1 درصد هست. |
| در بازار زرد شرکت ها درخواست پذیرش ندارن و تنها دلیلی که در اون پذیرش میشن الزام قانونی است. |
| شرکت هایی که در سازمان بورس ثبت شده و شرایط پذیرش رو ندارن، شرکت های بازار نارنجی هستن. |
| شرکت هایی که به خاطر نداشتن شرایط لازم بورس و فرابورس پذیرش نمیشن، جزء بازار قرمز هستن. |
بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس
ابزارهایی که به تایید شورای عالی بورس رسیده ( به جز سهام و حق تقدم) و هم چنین مشمول ثبت و یا معاف از اون باشه، میتونه جزء بازار ابزارهای نوین مالی پذیرفته بشه.
اوراق زیر در این بازار معامله میشه:
| اوراق قابل معامله در بازار ابزارهای نوین مالی |
|---|
| گواهی سپرده گذاری |
| اوراق مشارکت |
| گواهی سپرده های بانکی |
| صکوک با ویژگی های مشخص |
| صندوق های زمین و ساختمان |
| و غیره. |
بازار شرکت های کوچک – متوسط
در شرکت فرابورس ایران، بازار سرمایه برای شرکت های کوچک و متوسط داریم و همین موضوع باعث شده شرکت های دانش بنیان هم بتونن بهره برداری های زیادی داشته باشن. در مورد این شرکت ها تکیه بر عملکرد آتی اونها هست و به منظور تسهیل در فعالیت هاشون، وضعیت فعلی آن ها خیلی ملاک قرار نمی گیره.
شرکت های کوچک در فرابورس فعالیت کرده و همین موضوع باعث رشد آن ها و در نتیجه رشد کلی اقتصاد کشور میشه.
بازار مشتقه
نوعی از این بازار در بورس هم وجود داره، اما در فرابورس شرایط اون فرق می کنه. در این بازار قراردادهای گفته شده با توجه به توافق طرفین انجام میشه. این موضوع باعث شده دست تون بیشتر باز باشه، اما همزمان احتمال کلاهبرداری و عدم رعایت تعهدات رو هم در برخی موارد افزایش میده. البته بیشتر مکالمات تلفنی فرابورس ضبط میشه تا در موقع لازم بشه به اون استناد کرد.
اوراق بهادار در فرابورس
همان طور که گفتیم، در این بازار اوراق بهادار متفاوتی وجود داره که معاملات میتونه از طریق آن ها انجام بشه.
سهام: معمولا شرکت های کوچک سهام شون رو در این بازار ارائه میدن. هر چند شرکت های بزرگی مثل Roche Holding Ag هم این کار رو انجام میدن.
اوراق قرضه: این اوراق از طریق بورس معامله نمیشه. بانک ها اوراق قرضه رو از طریق شبکه های کارگزاری ارائه میدن و جزء اوراق فرابورس محسوب میشه.
اوراق مشتقه: این ها در واقع قراردادهای خصوصی هستن که می تونند شرایط خودشون رو داشته باشن.
** همچنین در بازار فرابورس ارز خارجی، ارز دیجیتال و ADR یا همون گواهی های بانکی هم معامله میشه.
| نوع بازار | پذیرش | ویژگی |
|---|---|---|
| بازار اول فرابورس | سختگیرانه | دامنه نوسان مشخص بدون حجم مبنا ریسک کمتر |
| بازار دوم فرابورس | سختگیری کمتر از بازار اول | مناسب شرکتهای نوپا احتمال زیان دهی بالا |
| بازار سوم فرابورس | مناسب شرکتهایی که به هیچ وجه در فرابورس پذیرفته نمیشن | امکان جذب سرمایه به پذیره نویسی اوراق بهادار |
| بازار پایه فرابورس | به صورت شرکت های تازه تاسیس شده | دسته بندی شرکتها به سه گروه: زرد، نارنجی، قرمز |
| بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس | تایید شده توسط شورای امنیت | مشمول ثبت یا معاف از مالیات |
| بازار شرکتهای کوچک و متوسط | تکیه بر عملکرد آتی و عدم ملاک وضعیت فعلی | باعث رشد اقتصاد کشور میشه |
| بازار مشتقه | قراردادها با توجه به توافق طرفین | بالا بودن کلاهبرداری و عدم رعایت تعهدات |
مزایای سرمایه گذاری در فرابورس
فرابورس مزایای زیادی برای شرکت ها داره که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از:
شرایط پذیرش آسانی دارد: در فرابورس بسیاری از شرایط لازم برای فعالیت در بورس حذف شده و همین موضوع باعث میشه همه شرکت ها بتونن به تامین مالی برسن. در این بازار حداکثر به میزان یک ماه طول می کشه تا شرکت ها بتونن سهام شون رو فروخته و به افزایش سرمایه برسن.
تامین مالی سریع و ارزان انجام میشه:
افراد زیادی در فرابورس سرمایه گذاری می کنن. این افراد معمولا سرمایه شون رو بین شرکت های مختلف پخش کرده و تعداد محدودی سهم از هر شرکت میخرن. طبیعیه که در این شرایط ریسک معاملات پایین میاد.
شرکت هایی که عضو بازار OTC هستن، از همه این سرمایه های کوچک استفاده کرده و اونها رو در پروژه های بزرگ دخیل می کنن تا بتونن تامین مالی ارزان داشته باشن. دقت کنین که در این جا میشه از فروش اوراق بهادار مثل انتشار گواهی های سپرده سرمایه گذاری و غیره هم بهره مند شد.
معافیت مالیاتی وجود دارد: همه شرکت هایی که در فرابورس عضو هستن به استثنای شرکت های بازار پایه، تسهیلات خاصی دارن که معافیت مالیاتی 10 درصد یکی از آن ها هست. معافیت مالیاتی قطعا به نفع افراد و شرکت های مختلف هست و باعث میشه سودآوری راحت تر و بیشتری داشته باشین.
وثیقه گذاری سهام قابل اجراست: شرکت هایی که عضو فرابورس هستن، میتونن سهام خودشون رو به شکل وثیقه استفاده کرده و از تسهیلات اون استفاده کنن. در این مسیر، شرکت برای استفاده از تسهیلات بانکی، از بخشی از سهام استفاده میکنه. بخشی از سهام که وثیقه گذاری میشه، دیگه قابل معامله نیست و ارزش گذاری اون در فرابورس انجام میشه.
میتونین بازارتان را تغییر داده و یا کلا خارج بشین:
در صورت لزوم می تونید خیلی ساده و با پشت سر گذاشتن مراحل لازم از فرابورس خارج بشین. علاوه بر این، شما می تونید نوع شرکت رو از سهامی عام به سهامی خاص تغییر بدین. انجام این امور در بازار بورس تا حد قابل ملاحظه ای نسبت به فرابورس پیچیده تر هست.
حجم مبنا وجود ندارد: خرید و فروش در فرابورس بدون حجم مبنا انجام شده و سرعت نقد شوندگی اونها هم بالاست. در این شرایط عرضه و تقاضا در تعادل قرار داشته و همیشه امکان فروش سهام تون رو دارین و خریداری اون هم خیلی سریع قابل انجام هست.
سخن پایانی
در صورتی که می خواین در فرابورس فعالیت کنین، پیشنهاد می کنیم ابتدا بازارهای مختلف آن و انواع معاملات رو به خوبی بشناسین. برای شرکت های کوچک، فرابورس میتونه شروع خوبی باشه و البته مسلمه که علاوه بر اون، می تونید در بورس هم فعالیت کنین. معاملات مختلف سهام، اوراق قرضه و مشتقات رو می تونید در فرابورس داشته باشین.
