بورس و فرا بورس (OTC) دو بازار مالی بسیار مهم در ایران هستن و ما در این مطلب تفاوت بورس و فرابورس رو بهتون میگیم. برخی از امکانات معاملات الکترونیکی اخیر، تفاوت های این دو رو کمرنگ تر کرده. ولی باز هم معامله گران بورسی باید از تفاوت این بازار مهم آگاهی داشته باشن.
در جدول زیر تفاوت بورس و فرابورس را به صورت کلی بیان کردیم و در ادامه اون رو با جزئیات بیشتری بررسی می کنیم.
تفاوت بورس و فرابورس
| ویژگی ها | بورس | فرابورس |
|---|---|---|
| شرایط پذیرش | سختگیرانهتر | آسانتر |
| حداقل سرمایه شرکت | 500 میلیارد ریال | 150 میلیارد ریال |
| تعداد بازار | دو بازار (اول و دوم) | چهار بازار (اول، دوم، پایه، سوم) |
| دامنه نوسان قیمت | مثبت و منفی 5 و 6 درصد | مثبت و منفی 5 و 6 درصد (به جز بازار پایه که 3 ، 2 و 1 درصد است) |
| حجم مبنا | 1 درصد | 1 درصد |
| نوع شرکتها | بزرگ و باسابقه | کوچک و متوسط |
| نقدشوندگی | بالا | متوسط |
| قیمت سهام | بیشتر | (نسبت به بازار بورس کمتر) |
| نظارت سازمان بورس | بیشتر | کمتر |
| تعداد اوراق بهادار | بیشتر | کمتر |
| بازارهای مشتقه | فعال | محدود |
| تاریخ تاسیس | 1346 | 1387 |
بورس چیست؟
بورس یک بازار متمرکزه که در اون افراد، شرکت ها و مؤسسات میتونن سهام شرکت های سهامی عام رو بخرن و بفروشن. این سهام نشون دهنده مالکیت بخشی از دارایی ها و سود شرکت هست.
شرکت های سهامی عام برای افزایش سرمایه برای اهداف مختلف مثل گسترش عملیات، سرمایه گذاری در پروژه های جدید یا پرداخت بدهی، سهام منتشر می کنن. بعد این سهام در بورسها خرید و فروش میشن. بورس بازارهای سازمان یافتهای هستن که خریداران و فروشندگان میتونن با یکدیگر معامله کنن.
قیمت سهام در بازار سهام بر اساس پویایی عرضه و تقاضا تعیین میشه. اگه شرکتی عملکرد خوبی داشته باشه و رشد کنه، تقاضا برای اون سهام ممکنه بیشتر شده و قیمت رو بالا ببره. برعکس، اخبار منفی یا عملکرد ضعیف ممکنه باعث کاهش تقاضا و کاهش قیمت سهام بشه.
در بازار بورس معاملات سهام انجام شده و همچنین قوانین و مقرراتی رو برای معامله وضع میکنه. بورس به عنوان یک بازار مرکزی عمل می کنه که در اون خریداران و فروشندگان می تونن قیمت ها رو دیده و معاملات رو انجام بدن. بسته به نوع بورس، معاملات میتونه به صورت شفاهی، دستی یا الکترونیکی انجام بشه. موقعی که یک معامله انجام میشه، قیمت اون در کل بازار اعلام شده و باعث میشه همه معامله گران فرصتی برابر برای خرید و فروش دارایی ها با قیمت های عادلانه داشته باشن.
انواع بازار بورس:
| بازار اول بورس | بازار دوم |
|
شامل شرکتهای بزرگ و باسابقه |
شامل شرکتهای کوچک و متوسط |
|
شامل شرکتهای بزرگ و باسابقه |
شرایط پذیرش آسانتر |
|
شرایط پذیرش سختگیرانهتر |
نقدشوندگی متوسط |
|
نقدشوندگی بالا |
دامنه نوسان قیمت 5 درصد |
|
دامنه نوسان قیمت 6 درصد |
فرابورس چیست؟
برای پذیرفته شدن شرکت ها در بورس به سخت گیری های زیادی نیاز هست. اما شرکت هایی که نمیتونن در بورس فعالیت کنن، با شرایط ساده تری میتونن در فرابورس فعالیت داشته باشن. فرابورس هم تحت سازمان بورس و اوراق بهاردار فعالیت می کنه.
انواع بازارهای فرابورس
| بازار اول | بازار دوم | بازار پایه | بازار مشتقه |
| شامل شرکتهای بزرگ و باسابقه | شامل شرکتهای کوچک و متوسط | شامل شرکتهای با ریسک بالا (زرد ، نارنجی و قرمز) | شامل قراردادهای آتی و اختیار معامله |
| شرایط پذیرش سختگیرانهتر (راحت تر نسبت به بازار بورس) | شرایط پذیرش آسانتر | شرایط پذیرش آسانتر | صندوق های ETF |
| نقدشوندگی بالا | نقدشوندگی متوسط | نقدشوندگی پایین | صندوق های طلا |
| دامنه نوسان قیمت 6 درصد | دامنه نوسان قیمت 5 درصد | دامنه نوسان (زرد =3% ، نارنجی = 2% و قرمز = 1%) | دامنه نوسان 10 درصد |
تفاوت بورس و فرابورس چیست؟
بازار فرابورس به معاملات اوراق بهاداری اطلاق میشه که خارج از بازار بورس اصلی انجام میشه. بیش از 12000 اوراق بهادار در بازار فرابورس معامله میشه که شامل سهام، صندوق های سهامی قابل معامله در بورس ( ETF )، اوراق قرضه، کالاها و مشتقات میشه.
از طرف دیگه، برخی از شرکتها ممکنه به انتخاب خود در بازار فرابورس «غیر بورسی» باقی بمونن، شاید به این دلیل که نمیخوان هزینههای لیست شدن در بورس رو بپردازن یا مشمول الزامات گزارشدهی بورس نباشن.
شرایط پذیرش: شرایط پذیرفته شدن شرکت ها در بورس سخت گیرانه تر از فرابورس هستن. شرکت های کوچک تری که شرایط پذیرفته شدن در بازار بورس رو ندارن و یا میخوان سرمایه مورد نیاز خود رو تامین کنن، میتونن در بازار فرابورس ثبت شده و معامله بشن.
حداقل سرمایه شرکت: حداقل سرمایه شرکت برای پذیرفته شدن در بورس برابر با 500 میلیارد ریال و حداقل سرمایه شرکت برای پذیرفته شدن در بازار فرابوس برابر با 150 میلیارد ریال هست.
دامنه نوسان قیمت: دامنه نوسان قیمت در بازار اول بورس برابر با 6 درصد و بازار دوم بورس برابر با 5 درصد هست. البته میزان نوسان قیمت برای سهام حق تقدم دو برابر هست. یعنی در سهام حق تقدم میزان نوسان قیمت برای بازار اول بورس برابر با 12% و برای بازار دوم بورس 10% هست.
حجم مبنا در بازار بورس و فرابورس: حجم مبنا در بورس و فرابورس به حداقل تعداد سهمی گفته میشه که باید معامله بشه تا قیمت پایانی اون سهم نوسان مثبت یا منفی داشته باشه. حجم مبنا در بورس برای شرکت های با سرمایه کمتر از 2 هزار میلیارد تومان برابر با 1% از تعداد کل سهام شرکت و برای شرکت های با سرمایه بیشتر از 2 هزار میلیارد تومان برابر با 0.5% از کل سهام شرکت است. حجم مبنا در فرابورس برای بازار اول و دوم آن 1% از تعداد کل سهام شرکت و برای بازار پایه (زرد 0.5% ، نارنجی 0.25% و قرمز 0.1%) است.
نقدشوندگی و ریسک: نقد شوندگی بازار بورس نسبت به فرابورس بسیار بیشتر بوده و سهام خریده شده به راحتی قابل فروش است. همین امر باعث شده میزان ریسک سرمایه گذاری در فرابورس نسبت به بورس بیشتر باشه. از طرف دیگه چون سختگیری های کمتری در بازار فرابورس وجود داره، امکان ورشکستگی و زیان ده بودن یک سهم در فرابورس نسبت به بورس بیشتره و این امر ریسک معاملاتی اون رو بالا برده.
حرف آخر
بورس و فرتبورس از بازارهای مالی هستن که سرمایه گذاران میتونن در اونجا معاملات خودشون رو پیش ببرن. فعالیت تو این بازار به یک سری آگاهی هایی نیاز داره وگرنه دارایی سرمایه گذار رو به ضرر میکشونه. بازارهای بورس و فرابورس هر کدوم بازارهای کوچکتری هم دارن که شما میتونین اونجا فعالیت داشته باشین.
