کسانی که میخوان در بازار بورس معامله کنن، ابتدا باید در کارگزار ناظر ثبت نام کرده و احراز هویت بشن. معامله گران معاملات خودشون در بورس رو از طریق کارگزار ناظر انجام میدن. بنابراین اولین قدم برای هر سرمایهگذار بعد از ثبتنام در سامانه سجام و دریافت کد بورسی، انتخاب یک کارگزاری مناسب و معتبر به عنوان کارگزار ناظر هست.
کارگزار ناظر کیست؟
افرادی که قصد ورود به بازار بورس رو دارن، نمیتونن سهام مورد نظر خودشون رو به صورت مستقیم خرید و فروش کنن. برای انجام این فرآیند باید یک کارگزاری معتبری انتخاب کنن تا واسطهی بین اونا و عوامل دیگه بازار بورس باشه.
هیچ محدودیتی در تعداد کارگزاریهای انتخاب شده برای هر فرد وجود نداره، یعنی هر فرد میتونه به طور همزمان در چند کارگزاری حساب داشته باشه و معاملات خودش رو توسط اونا انجام بده.
نکته مهمی که در رابطه با کارگزاریها باید بهش اشاره کرد اینه که اگه قصد خرید یک سهم رو دارین، میتونین از طریق هر کدام از کارگزاریهایی که در اون حساب کاربری دارین، سفارش خرید خودتون رو ثبت کنین.
اما طبق قوانین جدید سازمان بورس و اوراق بهادار و همچنین سازمان سپردهگذاری مرکزی و تسویه وجوه، فروش سهام یک شرکت تنها از طریق کارگزار ناظر امکانپذیره. در حقیقت کارگزار ناظر همان کارگزاری هست که سرمایهگذار به واسطهی اون، سهم مورد نظر خودش رو از بازار خریداری میکنه.
“کارگزار ناظر وظیفهی برقراری ارتباط بین سرمایهگذار و عوامل دیگه بازار سرمایه رو برعهده داره. امروزه به خاطر پیچیدگی سازوکارهای بازارهای مالی، وجود کارگزاریها بیش از پیش اهمیت پیدا کرده. گاهی سرمایهگذار بنا به دلایلی مثل ارائه خدمات ضعیف، سرعت پایین معاملات، کارمزد بالا و… تصمیم میگیره تا کارگزار ناظر خودش رو تغییر بده. ما در این مقاله به بررسی جامع کارگزار ناظر و نحوه تغییر اون پرداختیم، پس تا انتها با ما همراه باشین.”
شیرین سعیدی _ کارشناس تولید محتوا کنزا بروکر
شیوه فعالیت در کارگزاری
معاملات در بازار بورس باید زیر نظر کارگزار ناظر انجام بشه، بنابراین کارگزار ناظر رابطی بین خریداران و فروشندگان سهامها هست. طبق جدیدترین قوانین تصویب شده توسط سازمان بورس، شما سهم را از هر کارگزاری که خریداری میکنید باید در همان کارگزاری نیز باید بفروشید.
در گذشته شیوه استفاده از کارگزاری ها کمی متفاوت تر بود. سرمایه گذاران برای اینکه بتوانن سهامی را خریدار کرده یا بفروشن، باید حضوری به کارگزاری مراجعه می کردن یا به صورت تلفنی با کارگزاری خود تماس می گرفتن و معامله خودشون رو انجام میداون. اما امروزه به کمک اینترنت، معاملات به صورت آنلاین صورت می گیره. در واقع معاملات آنلاین فرآیندی هست که طی اون کاربران می تونن از طریق اینترنت و ایجاد حساب کاربری خودشون در سایت کارگزاری معاملات رو انجام بدن.
همان طور که گفتیم، کارگزار ناظر واسطه ای میان خریدارن و فروشندگان در بازار بورسه، به عبارتی میشه اون رو رابط بین خریدار و فروشندگان دانست. امروزه با پیشرفت تکنولوژی می بینیم کارگزاری های ناظر علاوه بر وظیفه اصلی خود، خدمات دیگه ای مثل آموزش، ارائه صندوق های سرمایه گذاری، مشاوره سرمایه گزاری و… نیز ارائه میدن.
در گذشته کاربران می توانستن در دو کارگزاری حساب کاربری داشته باشن و با یک حساب خود سهامی را خریداری کرده و با حساب دیگر خود در کارگزاری دیگر اون سهام رو بفروشن. اما طبق قانون جدید سازمان بورس و اوراق بهادار اگه شما سهمی را در یک کارگزاری خریداری کنین، فقط می تونین اون سهام رو در همان کارگزاری بفروشین، یعنی باید کارگزاری یکسان باشه.
کارگزار ناظر چه وظایفی بر عهده دارد؟
کارگزاران ناظر مثل واسطهای بین خریدار و فروشنده سهام عمل میکنن. به عبارت دیگه خریداران و فروشندگان سهام از طریق کارگزار ناظر با هم دیگه در ارتباط هستن و میتونن معاملات خودشون رو انجام بدن. کارگزار ناظر وظایف متعددی بر عهده داره که در زیر به برخی از آنها اشاره کردیم:
- ایجاد شرایطی برای انجام معاملات انواع اوراق بهادار در بورس و فرابورس
- تهیه گزارش از معاملات سهامداران و تراکنشهای مربوطه
- بازارگردانی اوراق بهادار پذیرفته شده در بورس
- عامل فروش اوراق با درآمد ثابت در بورس
- مشاوره و ارائه راهنمایی جهت دریافت کد بورسی و انجام معاملات
کارگزار ناظر کجا فعالیت میکند؟
کارگزاران ناظر در بازارهای مالی و بورس فعالیت میکنن. این بازارها شامل بورس اوراق بهادار تهران، بورس کالا، بورس انرژی، فرابورس ایران و بورس آتی ایران هستن. علاوه بر این، کارگزاران ناظر میتونن در بازارهای مالی خارجی و بینالمللی هم فعالیت کنن، اما در این صورت باید مجوزهای لازم از سازمانهای اون کشور را هم دریافت کنن.
بطور کلی کارگزار ناظر به عنوان نمایندهای برای سرمایهگذاران در بازار سرمایه فعالیت میکنه و مسئولیت نظارت بر اجرای مفاد قراردادهای بورسی و کاهش ریسک سرمایهگذاران رو برعهده دارن. بنابراین کارگزار ناظر میتونه در عرضه و تقاضای سهام، معاملات فیوچرز، سایر اوراق بهادار و… شرکت کنه و به نمایندگی از سرمایهگذاران دیگه این معاملات رو انجام بده.
کارگزار ناظر باید دانش و تجربه کافی در زمینه بازار سرمایه و مفاهیم مربوط به اون رو داشته باشه. همچنین باید دقت بالایی در انجام معاملات به خرج بده.
چگونه کارگزار ناظر در هر نماد معاملاتی را شناسایی کنیم؟
در سیستم معاملاتی سابق سرمایهگذاران میتونستن از طریق هر کارگزاری، سهام خریداری شده خودشون رو به فروش برسونن. اما بعد راهاندازی سیستم معاملاتی جدید و تصویب قانون یکسان بودن کارگزار خریدار و فروشنده، سهامداران تنها از طریق کارگزار ناظر نماد معاملاتی مورد نظر خود میتونن برای فروش سهام خودشون اقدام کنن.
بنابراین شناخت کارگزاری ناظر برای نمادهای معاملاتی بسیار مهم هست. برای شناسایی کارگزار ناظر هر نماد میشه از روشهای زیر استفاده کرد:
1- استفاده از سامانهی وضعیت دارایی سهامداران (IPS)
در این سامانه میتونین آخرین میزان داراییهای سهام و داراییهای قابل معاملهی خودتون رو ببینین. همچنین همه اطلاعات مربوط به کارگزار ناظر هر نماد معاملاتی شما قابل رؤیت هست.
2- مراجعه به پرتفوی سپردهگذاری سامانه معاملاتی
با مراجعه به پرتفوی سپردهگذاری سامانه معاملاتی میتونین همه اطلاعات مربوط به کارگزار ناظر نماد معاملاتی مد نظرتون رو ببینین. اگه سپرده شما در اون نماد صفر بشه، یعنی کارگزار ناظر شما کارگزاری دیگه ای هست.
3- دریافت گواهینامه نقل و انتقال و مطابقت آن با سپرده سهام
شما میتوانین با مراجعه به درگاه ذینفعان بازار سرمایه، گواهینامه نقل و انتقال را دریافت کرده و کدهای کارگزار خریدار و فروشنده در این گواهینامه را با جدول شناسایی کدهای کارگزاران مقایسه کنین تا از کارگزار ناظر خود در هر نماد مطلع بشین.
آیا میتوان کارگزار ناظر را تغییر داد؟
الان بیش از 100 کارگزاری در بازار سرمایه ایران فعالیت میکنن. سرمایه گذاران میتونن به صورت همزمان، اقدام به دریافت کد بورسی از چندین کارگزاری مختلف کنن و از طریق این شرکتها به معامله بپردازن. چنانچه از خدمات یک کارگزاری رضایت کافی را نداشته باشن، میتونن به راحتی کارگزار ناظر خودشون رو تغییر داده و سهام پرتفوی خود را به کارگزاری جدید منتقل کنن.
طبق مقرراتی که از طرف شرکت سپرده گذاری مرکزی و تسویه وجوه اجرا میشه، سهامدارانی که به کارگزار ناظر بدهکار هستن، نمیتونن کارگزار ناظر خودشون رو تغییر بدن.
این سهامداران در ابتدا باید نسبت به تسویه بدهی خودشون اقدام کنن تا بتونن کارگزار ناظر خودشون رو تغییر بدن. تغییر کارگزار ناظر به چند روش انجام میشه که در زیر بهش اشاره کردیم:
1- تغییر آنلاین کارگزار ناظر
تغییر کارگزار ناظر به صورت آنلاین از طریق سامانههای الکترونیکی سازمان بورس و اوراق بهادار یا سامانههای الکترونیکی دیگه انجام میشه. برای این منظور ابتدا باید وارد سامانه مربوطه یا سامانه کارگزار خود بشین و با استفاده از شناسه کاربری و رمز عبور به سیستم دسترسی پیدا کنین. بعد از ورود به سیستم، باید به بخش تغییر کارگزار ناظر یا مراجعه به بخش درخواست تغییر کارگزار ناظر رفته و اطلاعات مرتبط مورد نیاز خواسته شده رو وارد کنین.
در ادامه سامانه باید درخواست شما را بررسی کنه و بعد از تأیید، تغییر کارگزار ناظر شما انجام و کارگزار ناظر جدید شما در سیستم ثبت میشه. لازم به ذکره که برخی از سامانههای الکترونیکی ممکنه امکان ثبت درخواست تغییر کارگزار ناظر را به صورت آنلاین فراهم نکرده باشه و در این صورت باید با روشهای دیگه کارگزار ناظر خودتون رو تغییر بدین.
2- تغییر حضوری کارگزار ناظر
تغییر کارگزار ناظر به صورت حضوری اغلب به دلیل امکانات نامحدود یا محدودیتهای سیستمی در سامانههای الکترونیکی مربوطه انجام میشه. برای تغییر کارگزار ناظر به صورت حضوری میتونین به یکی از دفاتر یا شعب کارگزاری مراجعه کرده و به تکمیل فرم درخواست تغییر کارگزار ناظر اقدام کنین.
برای این منظور علاوه بر تکمیل فرم درخواست، باید مدارک هویتی خودتون رو هم به همراه داشته باشین. بعد تکمیل فرم، کارکنان کارگزاری به درخواست شما رسیدگی کرده و پس از تایید صحت اطلاعات، کارگزار ناظر جدید شما رو در سامانه ثبت میکنن.
لازم به ذکره که برخی از مراجع نظارتی ممکنه به دلیل محدودیتهای سیستمی، امکان تغییر کارگزار ناظر به صورت آنلاین رو فراهم نکنن و در این صورت، شما باید درخواست تغییر کارگزار ناظر خودتون رو به صورت حضوری ارائه بدین.
3- تغییر کارگزار ناظر به صورت خالی کردن حساب کاربری
تغییر کارگزار ناظر به صورت خالی کردن حساب کاربری به معنای فروش سبد و داراییهای سرمایهای شما در کارگزاری قبلی و درخواست وجه سرمایه خود و خرید مجدد سهام فروخته شده 48 ساعت بعد از دریافت وجه در کارگزاری جدید هست.
این روش در برخی موارد بسیار سادهتر و سریعتر از تغییر کارگزار ناظر به صورت حضوری یا آنلاین هست، اما در مقابل ریسک بیشتری رو هم به همراه داره. در نتیجه استفاده از این روش به هیچ وجه به سهامداران توصیه نمیشه.
تغییر کارگزار ناظر از CDS
اصطلاح CDS مخفف عبارت Central Depository System هست و به معنی سیستم مرکزی ذخیرهسازی اوراق بهاداره که در بازار سرمایه ایران استفاده میشه. تغییر کارگزار ناظر از CDS به شکل زیر انجام میشه:
- درخواست تغییر کارگزار ناظر
برای تغییر کارگزار ناظر باید به شرکت کارگزاری جدید خودتون مراجعه کنین و درخواست تغییر کارگزار ناظر را به اونا اعلام کنین. شرکت کارگزاری جدید برای این منظور باید فرمهای مربوطه را تهیه کرده و به شما ارائه بده.
- تکمیل فرمهای لازم
بعد درخواست تغییر کارگزار ناظر، شما باید فرمهای مربوطه را تکمیل کنین. این فرمها شامل فرم تغییر کارگزار ناظر و فرم انتقال حساب CDS هست.
- امضا فرمها
بعد از تکمیل فرمها، شما باید اونا رو امضا کنین و به همراه اسناد شناسایی خود به شرکت کارگزاری جدید تحویل بدین.
- تایید و ارسال به CSDI
بعد از دریافت فرمهای تکمیل شده و اسناد شناسایی، شرکت کارگزاری جدید باید اونا رو برای تأیید و انجام مراحل بعدی به سازمان مرکزی ذخیرهسازی و مدیریت صورتهای مالی ایران (CSDI) ارسال کنده.
- تأیید تغییر کارگزار ناظر
بعد بررسی فرمهای تکمیل شده و اسناد شناسایی، CSDI تغییر کارگزار ناظر را تایید خواهد کرد و به شرکت کارگزاری جدید اطلاع میدن. پس از تأیید تغییر کارگزار ناظر، شرکت کارگزاری جدید میتونه مراحل بعدی، از جمله انتقال اوراق بهادار و… را انجام بده. که در صورت تمایل به تغییر کارگزار ناظر، بهتره قبل از تصمیمگیری، شرایط و خدمات ارائه شده توسط کارگزار ناظر جدید را با کارگزار ناظر قبلی مقایسه کرده و تصمیمی درست مبتنی بر اطلاعات کامل بگیرین.
فریز کردن سهام توسط کارگزار ناظر چیست؟
برخی از سهامداران برای خرید سهام از کارگزاری مربوطه اعتبار دریافت میکنن. در این حالت کارگزاری ناظر این امکان رو داره تا سهام مربوطه رو فریز کنه. در این صورت سهامدار امکان تغییر کارگزار ناظر رو برای سهامهای فریز شده نداره و در ابتدا باید اعتبارات دریافتی رو تسویه کنه.
با توجه به اینکه فروش سهام تنها از طریق کارگزاری ناظر انجام میشه، بنابراین قبل از تسویه اعتبار، سهامدار تنها میتونه سهام مربوطه را در کارگزاری ناظر بفروشه و نمیتونه برای فروش اون رو به کارگزاری دیگه ای انتقال بده.
این موضوع به این دلیله تا سهامدار در ابتدا اعتبار دریافتی از کارگزاری ناظر رو تسویه کنه و بعد با تغییر کارگزار ناظر بتونه اون رو در کارگزاریهای دیگه بفروشه.
سامانه ذینفعان بازار سرمایه چیست؟
سامانه ذینفعان بازار سرمایه وبسایتی کاربردی هست که این امکان را به سهامداران میده تا بتونن از وضعیت سهامهای خریداری شده اطلاع پیدا کنن. علاوه بر این، سهامداران میتونن اطلاعات دیگه ای مثل اطلاع از میزان سود تعلق گرفته به هر سهم در مجمع و اطلاعات مربوط به کارگزار ناظر هر سهم رو بهدست بیارن. در واقع این سامانه برای استفاده از خدمات غیرحضوری برای فعالان بازار سرمایه ایجاد شده.
نتیجه گیری
کارکزار ناظر نقش مهمی در بازار بورس داره و به عنوان واسطهای برای انجام معاملات عمل میکنه. قدم اول برای ورود به بورس، ثبتنام در سامانه سجام هست. بعد طی کردن این مرحله میتونین در کارگزاری مورد نظر خود ثبتنام کرده و از امکانات اون استفاده کنین. چنانچه از فعالیت کارگزاری انتخابی خودتون رضایت ندارین، میتونین از طریق روشهایی مثل دریافت کد بورسی جدید، مراجعه به سامانه معاملاتی کارگزاری مقصد یا خرید سهام در بورس از طریق کارگزاری جدید، نسبت به تغییر کارگزاری خود اقدام کنین.
