از وب 3 به عنوان آینده اینترنت یاد میشه. این وب جدید بر اساس بلاکچین بوده و شامل ارزهای دیجیتال، DAO ها، NFT ها، امور مالی غیر متمرکز و موارد دیگه هست. وب 3.0 نوعی از تولید و تبادل محتوا در وب هست که در اون افراد سهم مالی و کنترل بیشتری از وب دارن.
وب 3.0 چیست؟
وب 3 حالت پیشرفته ای از ارزهای دیجیتال هست که از بلاک چین برای رسیدن به اهدافش استفاده می کنه. هر بلاکچین میتونه داده های زیادی رو در خودش ذخیره کنه.
اصطلاح وب 3.0 برای اولین بار در سال 2014 توسط گاووین وود، یکی از بنیان گذاران اتریوم بیان شد و در سال 2021 مورد توجه علاقمندان به ارز های دیجیتال، شرکت های ریسک پذیر و بزرگ قرار گرفت. تاریخچه وب رو میشه در 4 دوره قرار داد: وب 1، وب 2، وب 3 و وب 4.
وب 1 به سال های 1989 تا 2004 اشاره داره. در این دوران صفحات وبسایت ها به صورت ایستا بوده و اکثر افراد به جای اینکه تولید کننده محتوا باشن، بیشتر خواننده و استفاده کننده از محتواهای ایجاد شده بودن.
بعد از سال 2004 کم کم کاربران هم شروع به تولید محتوا در انجمن ها، وبلاگ ها، شبکه های اجتماعی و … کردن. سال 2004 زمان آغاز به کار وب 2.0 بوده و تا الان هم ادامه داره.
در همین حین بسیاری از صاحبان کسب و کارها در تلاشن تا با این تغییرت بزرگ صورت گرفته در دنیای واقعی همسو شده و از سود حاصل از این تکونولوژی نوین بی بهره نمونن.
بسیاری از شرکت ها در حال آزمایش فناوری های wb 3.0 بوده و برخی از آنها هم موفقیت های بزرگی کسب کردن. در این میان هم مشخص شده که بسیاری از شرکت های بزرگ از تبدیل شدن فضای اینترنت از وب 2 به وب 3 به دلایل خاص خودشان زیاد راضی نیستن.
البته بسیاری از افراد هم اصلا با مفهوم وب 3 آشنا نیستن. وب 3 دنیایی شگفت انگیز، گیچ کننده، دموکرات، فاجعه بار و غیر متمرکز هست.
هدف وب ۳
در واقع هدف وب 3 تبدیل تجربه کاربری نسخه وب به برنامه هایی مثل تلفن همراه هست. این بیان از وب تری بسیار ساده بوده و پیاده سازی وب 3.0 به این راحتی نیست. چون ریسک پیاده سازی اون بالا بوده و بسیاری از شرکت ها فقط به هدف کلاهبرداری و کسب درآمد های بی جا وارد این نسخه از وب شدن.
برای حل مشکلات Web 3.0 از بلاکچین استفاده میشه. پس بهتره شرکت ها قبل از ورود به این حوزه و سرمایه گذاری در اون با مزایا و ریسک های ناشی از اون آشنا باشن.
تاریخچه وب 1.0 تا وب 3.0
وب 1.0 چیست؟
اگه به گذشته برگردیم، به زمانی می رسیم که زیرساخت های فیزیکی و سرورها به رایانه ها و افراد مقابلشون اجازه میدن تا با یکدیگه ارتباط داشته باشن. آرپانت ایالات متحده آمریکا اولین پیام خودش رو در سال 1969 ارسال کرد. ولی آنچه بتوان نام اون رو اینترنت نامید از سال 1991 آغاز شده.
از سال 1991 میان URL و صفحات HTML ارتباط برقرار شده و کاربران قادر به جابجایی میان صفحات وب شدن. از وب 1.0 به عنوان وب فقط خواندنی یاد میشه که کاربران نمی تونستن محتوا های خود رو بر روی آن لود کنن.
وب 2.0 چیست؟
تغییرات فضای اینترنت از سال 2000 شروع شد و کم کم فضای اینترنت از حالت یک طرفه بودن خارج شده و تعاملی تر شد و کاربران کم کم می تونستن محتواهایی رو بر روی ایننترنت آپلود کنن و یا به عبارتی تولید محتوا کنن.
ظهور رسانه های اجتماعی در بستر اینترنت مثل فیس بوک، توئیتر و … از مهم ترین ویژگی های وب 2.0 محسوب میشن. در این میان گوگل، یوتیوب، ویکی پدیا از جمله شرکت هایی بودن که کاربران رو به استفاده هر چه بیشتر از اینترنت و مزایای اون (تماشا، یادگیری، جستجو و برقراری ارتباط) سوق دادن.
دوران وب 2.0 دوران اینترنت متمرکز هست. استفاده از شبکه و شرکت های پیشتاز که اسامی آنها را در بالا ذکر کردیم، با استفاده از فضای وب 2.0 ثروت هنگفتی کسب کردن. با اینکه خدمات اینترنت اغلب به صورت رایگان ارائه میشه، ولی درآمد اونا برای شرکت های بزرگ و پیشتاز در این زمینه بسیار بالاست. از طرف دیگه وب 2.0 راه های کسب درآمد جدیدی برای بسیاری از کاربران به روش های مختلف ایجاد کرده.
حالا انتقادات بسیار زیادی بر وب 2.0 وارد شده. شرکت های بزرگ اینترنت قدرتمند، متمرکز و انحصاری هستن. جدیدا مصرف کنندگان متوجه این موضوع شدن که آنها خود محصول این شرکت های بزرگ هستن و کنترل داده های آنها در اختیار دیگریست.
بیشتر بخوانید : سایت عرضه اولیه
همانطور که می دونید، وب رشد بسیار زیادی کرده، متمرکز تر شده و به صورت شرکتی دراومده. در این میان برای بسیاری از افراد این سوال پیش اومده که آیا آینده بهتری در انتظار وب هست یا نه؟
طرفداران وب 3 از وب تری به عنوان به روز رسانی و اصلاح در وب 2 یاد می کنن که مشکلات و نقطه ضعف های وب 2.0 رو حل میکنه. برخی احساس می کنن با وب 3.0 هویت کاربرن به خطر می افته. برای حل این مشکل کیف پول های کریپتو پیشنهاد شدن که واقعا جای سواله تا بشه امنیت اطلاعاتی کاربران رو فراهم کنه یا نه؟
شفاف سازی در پایگاه داده غیر متمرکز بسیار بیشتر بوده و از ورود ناظران به حذف داده های ناخوشایند و … و فیلترینگ آنها جلوگیری می کنه. فعالیت افراد در وب 3.0 به صورت مالک و سهامدار بوده و دیگه نقش محصول رو نداره.
وب 3 به زبان ساده
میشه ریشه وب 3 رو به سال 1991 نسبت داد. سالی که دانشمندانی به نام های اسکات اسورنتا و استوارت هابر اولین بلاکچین رو که پروژه ای برای زمان بندی اسناد دیجیتاله راه اندازی کردن.
ولی این ایده در سال 2009 که زمان راه اندازی بیت کوین توسط ساتوشی ناکاموتو بود، به واقعیت پیوست.
اتریوم در سال 2015 راه اندازی شد. اتریوم هم یک ارز دیجیتال بوده و پلتفرمی هست که میشه از اون برای ساختن ارزهای دیجیتال دیگه استفاده کرد. گاوین وود اتریوم رو یک کامپیوتر کلی برای زمین توصیف می کنه که محاسبات اون توزیع شده و هیچ کنترلی بر روی اون وجود نداره.
حالا بیش از یک دهه هست که طرفداران بلاکچین ادعا می کنن نسل جدیدی از وب یعنی وب 3 شروع شده.
نحوه کار همه بلاکچین ها به یک شکل نیست، آنها از توکن ها (ارز های دیجیتال) به عنوان پاداش برای اجرای تراکنش ها استفاده می کنن. یکی از ویژگی های جالب بلاکچین ها اینه که می تونید داده ها را به بلاکچین ها اضافه کنین و نمی تونید داده های نوشته شده در یک بلاکچین رو حذف کنین.
وب 3 و ارز های دیجیتال بر روی بلاکچین ها اجرا میشن و هیچ کنترل متمرکزی بر روی این بلاکچین ها وجود نداره. حتی نیازی نیست در این سیستم کاربران به یکدیگر اعتماد داشته باشن.
کریس دیکسون یکی از شرکای a16z و یکی از حامیان ریسک پذیر وب 3، تعریف جالبی برای وب تری داره:
“وب 3 اینترنتی هست که به تولید کنندگان محتوا و کاربران تعلق داشته و با توکن ها تنظیم شده.”
وب 3 پویایی وب امروز رو تغییر میده و شرکت ها میتونن کاربران رو با هر بیت داده ای که میخوان در اختیارشون قرار بدن، تحت فشار بزارن. دیکسون ادعا می کنه توکن ها مشکل اصلی شبکه های متمرکز رو برطرف میکنه و اگه ارزش محتوایی توسط یک شرکت انباشته بشه، مجبوره با کاربران و رقباش رقابت کنه.
وب 3.0 یک مدل متفاوت برای تعامل افراد در اینترنت هست. در وب 3 اطلاعات عمومی منتشر میشه و اطلاعاتی که قراره به صورت توافقی منتشر بشن جدا گانه ثبت کرده و اطلاعات خصوصی هم پنهان مانده و هیچگاه منتشر نمیشه.
در این سیستم همه ارتباطات رمز نگاری شده و پنهان هستن و سیستم طوری مهندسی میشه که همه این فرضیات به صورت ریاضی پیاده سازی میشن و هیچ ارگان و سازمانی بر اون نظارت نداره.
این ایده از آن زمان تا الان تکامل یافته. مثل سرویس های پخش صدا، xyz برای معامله بهتر هنرمندان، بازی های عادی و متاورسی کسب درآمد و …
علاوه بر این موارد، کریپتو به عنوان راه حلی برای پرداخت های برون مرزی استفاده میشه. مخصوصا کاربرانی که در کشور های خاص حضور داشته و برای پرداخت ها و برداشت های خودشون با مشکلات متنوعی رو به رو هستن.
دیکسون میگه بلاکچین خود نوع جدیدی از رایانه هست. سال ها طول کشید تا درک کنیم سیستم های کامپیوتری و تلفن های هوشمند تا چه حد روش استفاده از فناوری رو تغییر دادن و فناور بلاکچین در مراحل اولیه خودش در تغییر جهان و اینترنت قرار داره.
دیکسون و a16z آینده رو متعلق به وب 3 میدونه و از سال 2013 شروع به سرمایه گذاری در این حوزه کرده. توسعه دهندگانی که بر روی Web 3.0 کار می کنن به 18000 نفر رسیده و روز به روز به تعداد آنها اضافه میشه. از طرف دیگه پروژه های وب 3 خود به خود در حال پیشرفت و همه گیری هستن. ولی از طرف دیگه باید مراقب این تغییر تکنولوژی و عواقب اون باشیم.
تفاوت وب 3 و وب 2
وب 3 و وب 2 تفاوت های کلیدی با هم دارن. کاربران برای بازدید هر سایت نیاز نیست به صورت جداگانه وارد بشن، بلکه برای ورود خود از یک کیف پول کریپتو استفاده می کنن.
کاربران بر روی سایتی که از اون بازدید می کنن، کنترل بیشتری دارن، چون آنها برای بازدید از سایت توکن هایی دریافت و یا خریداری میکنن که به آنها اجازه میده در مورد تصمیمات سایت ها رای داده و یا عملکردی داشته باشن.
به این دلیل هنوز مشخص نیست که آیا وب 3 با شرایط فعلی سازگار هست یا نه؟
پس آینده وب 3 فقط به صورت تئوری بوده و هنوز عملی نشده. البته پروژه های زیادی در این حوزه موفقیت های بزرگی کسب کردن. برای مثال NBA Top Shot ، BAYC و Dapper Labs جوامع بزرگی از nft ایجاد کردن.
از طرف دیگه صرافی های بزرگی مثل بایننس، کوین بیس بستر مناسبی برای خرید و فروش ارز های دیجیتال و پلتفرمی مثل OpenSea بازار مناسبی برای خرید و فروش NFT ها بوده و همه این موارد گام هایی بزرگ و پیش نیاز وب 3 هست.
شرکت های بزرگ اینترنتی سال هاست که ارزهای دیجیتال رو قبول کرده و از اونها در سیستم های مالی خودشون استفاده میکنن. ولی NFT ها که جدیدا حضوری بسیار پر رنگ دارن، بیشتر نوید بخش پیدایش و شروع وب 3.0 هست.
شرکت هایی که میخوان وارد وب 3 بشن، باید متوجه این موضوع باشن که ممکنه وب تری به صورت تک قطبی درآمده و هیچ تضمینی برای فراگیر شدن اون وجود نداره. با این وجود اختلاف نظر های زیادی بین طرفداران وب 3.0 و منتقدان اون وجود داره.
معایب وب 3
- تمرکز ثروت برای گروه کوچکی از سرمایه گذاران و افراد
- از دست دادن حریم خصوصی
- جمع آوری اطلاعات گسترده تر
- کلاهبرداری های بیشتر
- هک های بیشتر
- هزینه راه اندازی بسیار بالا
- احتمال وجود پیچیدگی در استفاده از وب 3
- عدم امکان رد یابی فعالیت های مجرمانه
- عدم حذف اطلاعات مضر از بلاکچین
- خطرات زیست محیطی
روز های اولیه ظهور هر فناوری میتونه بسیار هیجان انگیز باشه. زمانی که توئیتر و فیس بوک فعالیت های خودشون رو شروع کردن، بسیاری انتظار داشتن فضایی کاملا دموکراسی بر فضای اینترنت حاکم بشه و در نهایت دیدیم که نشد. پس عدم تمرکز و دخالت دولت ها و سیاستمداران در وب 3 ممکنه هیچ گاه محقق نشه.
منتقدان وب تری اعتقاد دارن همه مباحثی که در این حوزه مطرح میشه، بر اساس حدس و گمان هست و اگه زمانی عملی بشه، تنها باعث ثروتمند تر شدن افراد و شرکت های خاصی میشه.
این نظریه در مورد پیش فروش حبابی بسیاری از ارزهای دیجیتال صحت داره. NFT های زیادی وجود دارن که با قیمتی بسیار بالاتر از ارزش ذاتی خودشون به فروش میرسن. برخی متنقدان وب 3 رو بستری برای انتقال ثروت از شرکتی به شرکت دیگه بیان کردن.
“به عقیده منتقدان این فناوری عملی نبوده و بسیار پر هزینه هست. هنوز این سوال وجود داره که ایا جایگزینی وب 3 بر وب 2 امری منطقی هست یا نه؟”
شیرین سعیدی _ کارشناس تولید محتوا کنزا بروکر
گریدی بوچ دانشمند ارشد IBM میگه که زیرساخت بلاکچین یک فاجعه معماری نرم افزاره که روز به روز در حال رشد و همه گیری هست. اون اعتقاد داره تمرکز زدایی فناوری رو پیچیده تر کرده و این عامل باعث کاهش استفاده کاربران از اون میشه.
برای حل این مشکل میشه لایه های جدیدی به این تکنولوژی اضافه و رابط کاربریش رو ساده تر کرد. متاسفانه این کار باعث نقض تمرکز زدایی در وب تری میشه. یعنی اگه یک تکنولوژی توزیع شده متمرکز بشه، به بدترین نوع تکنولوژی در سطح خودش تبدیل میشه.
یکی از مشکلاتی که برای وب 3 عنوان میشه، اینه که اگر خرید هر فرد در بلاکچین مورد نظرش ذخیره بشه و اگه سروری که بلاکچین مورد نظر بر روی اون ذخیره شده از کار بیفته، کوینی که فرد خریده خود به خود ناپدید میشه.
از مبانی اولیه و اهدافی که برای این فناوری مطرح میشه اینه که تراکنش ها و فعالیت های افراد در اون غیر قابل ردیابی هستن. و این کار بستری برای فعالیت های مجرمانه هست.
از طرف دیگه همانطور که گفتیم، اطلاعات رو فقط میشه به بلاک چین ها اضافه کرد و نمیشه اطلاعات درج شده در این فضا رو (چه خوب و چه بد) حذف کرد.
وب 3 در حال حاضر برای محیط زیست خطرناکه، چون پیاده سازی فناوری بلاکچین همراه با مصرف انرژی بوده و ضایعات فناوری بالایی به همراه داره که همگی حاصل ماینینگ ارز های دیجیتال هستن.
ابر رایانه های برای حل معاملات پیچیده با یکدیگه رقابت دارن و ذخیره سازی داده ها بر روی یک بلاکچین به انرژی بالایی نیاز داره. در صورت پیاده سازی میزان تولید زباله های الکترونیکی هم تا حد بسیار بالایی افزایش داره.
حرف آخر
وب 3 به زبان ساده توسعه ای از ارزهای دیجیتال هست که از بلاک چین به روش های جدید و برای رسیدن به اهداف جدید استفاده می کنه. هر بلاکچین میتونه داده هایی مثل تعداد توکن های یک کیف پول، مفاد یک قرارداد و یا برنامه یک اپلیکشن رو در خودش ذخیره کنه.
