قرارداد هوشمند (smart contract) یک قرارداد مجازیه که بر روی بلاکچین ذخیره میشه. در این قرارداد تراکنش ها به صورت خودکار و بدون واسطه اجرا میشن. از ویژگی های قرارداد های هوشمند میتونیم به اعتماد، امنیت، شفافیت و کاهش هزینه های طرفین اشاره کنیم.
قرارداد هوشمند چیست؟
در دههی 1990،با ورود نیک سابو به صحنه، یک پیشرفت آشکار در علم کامپیوتر رخ داد. این محقق بزرگ علوم کامپیوتر، تونست مفهوم جدیدی رو تحت عنوان: قراردادهای هوشمند مطرح کنه.
قرارداد هوشمند (smart contract) یک قرارداد مجازی بین دو فرد و یا نهاد هست که بر روی بلاکچین ذخیره میشه. در این قرارداد تراکنش ها به طور خودکار و بدون واسطه اجرا میشن.
میشه گفت قراردادهای هوشمند و یا همان اسمارت کانترکت توافقاتی بین دو نهاد یا افراد هستن. این توافقات در قالب کدهای رایانهای پیچیده و پیشرفته عمل میکنن و توسط الگوریتمهای پیشرفتهای که بر پایه هوش مصنوعی و یادگیری عمیق هست، برنامهریزی و اجرا میشن.
یکی از نمونههای جذاب اسمارت کانترکت، پروتکل بیتکوین هست که به عنوان یکی از اولین نمونههای قراردادهای هوشمند به حساب میاد. این پروتکل، با استفاده از رمزنگاری و تکنولوژی بلاکچین، تراکنشهای مالی رو بین افراد بدون نیاز به واسطههای مالی، به صورت امن انجام میده. قراردادهای هوشمند توانایی اجرای خودکار رو دارن، حتی در غیاب نظارت انسانی، امنیت بالایی دارن.
در آیندهای نزدیک، قراردادهای هوشمند میتونن در حوزه مدیریت زیرساختها و شهرهای هوشمند وارد عمل بشن. این تکنولوژی، امکان مدیریت بهینه تر انرژی، اجزای شهری و حتی ترافیک رو به وجود میاره. در عوض، در حوزهی سلامتی، امکان بررسی دقیق تراکنشهای پزشکی و مدیریت پروندههای بیماران به صورت امن و کارآمد را فراهم میکنه.
مثال برای قرار داد هوشمند
با توجه به اینکه اسمارت کانترکت بر پایه بلاک چین ایجاد شده، ویژگی های بلاکچین هم در اون قابل مشاهده هست؛ برخی از این ویژگی ها امنیت، عدم جعل، شفافیت عملکرد و عدم وجود واسطه هست.
برای اینکه بهتر موضوع رو درک کنین، با یک مثال توضیحات خودمون رو شروع می کنیم.
شما موقع خرید خونه باید با فروشنده قرارداد فروش امضا کنین، اما این معاملات یک کار ساده نیست! ما در اکثر قراردادها به یک بانک، یک دفتر اسناد رسمی، یک دفتر ثبت اسناد و املاک زیادی نیاز داریم. اما قراردادهای هوشمند، کار رو تا حد زیادی ساده تر میکنه.
یک قرارداد هوشمند چگونه کار می کند؟
قرارداد هوشمند در 6 مرحله انجام میگیره:
1- موافقت طرفین با قرارداد
ایجاد یک قرارداد هوشمند با یک توافق دوطرفه شروع میشه. طرفینی که در حال معامله، مبادله کالا و یا خدمات هستن، باید در مورد شرایط و ضوابط قرارداد توافق کنن. اونها باید تصمیم بگیرن که اسمارت کانترکت چگونه عمل میکنه؛ یعنی شرایط اجرای قرارداد چگونه هست و اینکه آیا به صورت خودکار اجرا میشه یا نه.
2- ایجاد قرارداد هوشمند
در این مرحله قرارداد هوشمند ایجاد میشه. طرفین معامله برای ایجاد یک قرارداد هوشمند، گزینه های مختلفی مثل: کدنویسی ، همکاری با یک توسعه دهنده قرارداد هوشمند و … دارن. شرایط توافقنامه برای ایجاد قرارداد هوشمند به یک زبان برنامه نویسی داده میشه تا قوانین دقیقاً مثل یک قرارداد قانونی سنتی ایجاد بشه.
با اینکه ایجاد یک قرارداد هوشمند ساده به نظر میرسه، اما توجه به این نکته مهمه که یک قرارداد هوشمند با طراحی ضعیف یک ریسک امنیتی بزرگ بوده و بررسی کامل امنیت قرارداد هوشمند اهمیت زیادی داره.
3- پیاده سازی قرارداد هوشمند بر روی بلاکچین
در این مرحله قرارداد هوشمند بر روی بلاکچین قرار داده میشه. قرارداد هوشمند هم مثل بقیه تراکنش های بلاک چین با یک کد رمزنگاری بر روی شبکه بلاکچین قرار میگیره. در این مرحله اسمارت کانترکت بر روی بلاکچین فعال شده و قابل تغییر و یا باطل شدن نیست.
4- تصویب قوانین سفت و سخت
در این مرحله قرارداد هوشمند باید بر روی منابع اطلاعاتی معتبر و بلاک چین نظارت داشته باشه. این قوانین میتونه شامل: تاریخ سر رسید، پرداخت کامل، صورت حساب ماهانه و یا هر شرط مهم دیگه ای باشه.
5- اجرای قرارداد هوشمند
بعد از اینکه مراحل بالا انجام شد، قرارداد هوشمند به صورت خودکار اجرا میشه. این اجرا میتونه شامل انتقال وجه و یا ثبت خرید یک ملک و … باشه.
6- ثبت نتیجه قرارداد در بلاک چین
اجرای قرارداد هوشمند بلافاصله در کل شبکه بلاک چین پخش میشه و شبکه بلاک چین اقدامات انجام شده توسط اسمارت کانترکت رو تایید میکنه. بعد اجرا، اون رو به عنوان یک تراکنش ثبت کرده و قرارداد هوشمند رو بر روی بلاکچین ذخیره میکنه. این قرارداد برای طرفین همیشه در دسترس هست.
پلتفرم های قراردادهای هوشمند
برای اجرا کردن قرار دادهای هوشمند، به یک سری پلتفرم هایی احتیاج هست. در ادامه، برخی از پرکاربردترین پلتفرمها برای توسعه و اجرای قراردادهای هوشمند در بلاک چین رو بررسی میکنیم:
اتریوم
قراردادهای هوشمند به زبان برنامه نویسی به نام Solidity نوشته شده و توسط ماشین مجازی اتریوم اجرا میشه و در حال حاضر یکی از محبوب ترین پلتفرم های قراردادهای هوشمند است. کاربران زیادی از این پلتفرم استفاده میکنن.
Hyperledger
برخلاف ارزهای دیجیتال مثل بیت کوین یا اتریوم، سیستم بنیاد لینوکس به عنوان یک چارچوب قوی عمل کرده و امکان ایجاد قراردادهای هوشمند رو فراهم میکنه. این قراردادها در صورت تحقق شرایط از پیش تعریف شده، به طور خودکار اقداماتی رو اجرا می کنن، نیاز به واسطه ها رو از بین میبرن و کارایی و شفافیت رو در این سیستم بیشتر میکنن.
Counterparty
پلتفرم Counterparty دادهها رو در تراکنشهای بیتکوین ترکیب میکنه، یعنی از بلاک چین ارز دیجیتال استفاده میکنه و اجازه میده تا قراردادها بر روی اون توسعه پیدا کنن.
Polkadot
Polkadot جایگزینی برای بلاک چین هست و به خاطر توانایی میزبانی پاراچین، زنجیرههای درون زنجیرهای، که امکان تراکنشهای بیشتری رو نسبت به معمول داره، مشهور شده.
کاربردهای قراردادهای هوشمند
قراردادهای هوشمند در همه زمینه هایی که قراردادهای سنتی در حال حاضر اجرا میشن، کاربرد داشته و مشکلات قراردادهای سنتی رو حل می کنن.
سوابق
قراردادهای هوشمند ذخیره و نگهداری سوابق رو آسون می کنن. به عنوان مثال، میلیون ها پرونده بیمار که باید به طور ایمن ذخیره و به روز میشن.
این اطلاعات به طور امن در قراردادهای هوشمند نگهداری میشن تا بعدها در صورت لزوم، بشه از اونها استفاده کرد. نگهداری امن، بدون تغییر و بدون دسترسی به این قراردادها باعث بالا رفتن امنیت اطلاعات میشه.
فعالیت های تجاری
بیشتر فعالیت های تجاری به تایید بودجه آنها بستگی داره که فرآیندی زمان بر و مشکلی هست. به لطف قراردادهای هوشمند، این زمان می تونه تا حد زیادی کم بشه.
با کمک قراردادهای هوشمند میشه فعالیت های تجاری زیادی رو در هر واحد و زمینه ای رونق بخشید. چون بیسیاری از چالش ها با این روش قابل حل هستن و نگرانی های کمتری به همراه دارن.
زنجیره تامین
دستگاه های اینترنت اشیا رو میشه در کل زنجیره تامین برای ثبت هر مرحله از یک محصول و بهبود قابلیت ردیابی اون استفاده کرد. به این ترتیب میشه خطاها، سرقت و مفقود شدن رو برطرف کرد.
این قابلیت برای فعالیت شرکت ها و واحدهای تجاری مختلف خیلی کارآمد هست و میشه از طریق اون، مدیریت دارایی انجام داد.
وام مسکن
معاملات وام مسکن بر اساس قراردادهای هوشمند ارزان تر، سریع تر و ایمن تر است. این کار به خریداران امکان میده زودتر به ملک دسترسی داشته باشن و سوابق رو به طور خودکار به روز کنن.
پروسه خرید مسکن به خودی خود، یک کار زمان بری هست که قطعا خریداران رو با چالش هایی مواجه میکنه. اما انجام این کار با کمک قراردادهای هوشمند یک راه مناسبیه تا با کمترین دردسر و در کوتاه ترین زمان خریداران ملک مد نظرشون رو بخرن.
بازار املاک
قراردادهای هوشمند رو میشه برای ثبت مالکیت ملک به طور موثرتر استفاده کرد. علاوه بر این، استفاده از آنها میتونه فراتر از آپارتمان ها، ساختمان ها یا زمین ها باشه و همه انواع دارایی ها را ثبت کنه.
بیشتر افرادی که با ملک و زمین سروکار دارن، میتونن از این قراردادها استفاده کنن. با کمک اونها، قطعا کارشون راحت میشه و بدون دردسر زیادی میتونن روال کاری خودشون رو پیش ببرن.
منابع انسانی
استفاده از قراردادهای هوشمند که مدارک تحصیلی، گواهینامه ها و تجربه افراد رو ثبت می کنه، باعث میشه از تقلب در رزومه جلوگیری کنه و در نتیجه جذب افراد و همچنین شرکت ها رو آسون تر کنه.
این قراردادها در واقع اطلاعات کامل و البته درستی از افراد رو دارن که میتونه به عنوان یک منبع عظیم از رزومه افراد عمل کنه. شرکت های کاریابی نیتونن برای بهتر شدن فعالیت هاشون، از این قراردادها استفاده کنن.
مالکیت معنوی
بسیاری از شرکتها بر سر استفاده از پتنتها در توسعه پروژهها درگیر اختلافات هستن. قراردادهای هوشمند میتونن پیگیری کنن که کدوم قسمت متعلق به کدوم شرکت هست.
در این قراردادها، تقسیم بندی های مرزی هر ملک و دارایی مشخص شده. با کمک اونها میشه با کمترین اختلاف و تنش محدوده ها رو مشخص کرد.
بیشتر بدانید: ارز دیجیتال ترا
انتخابات
تقلب در انتخابات در برخی از کشورها یک خطر واقعیه و به عنوان یک سلاح سیاسی برای بیثبات کردن کشورهای دیگه استفاده میشه. قراردادهای هوشمند این امکان رو دارن که هویت یک رأی دهنده رو تأیید کرده و رأی شون به طور قابل اعتماد ثبت بشه.
با توجه به طراحی دقیق و غیر قابل دسترسی که قراردادهای هوشمند دارن، در پروسه انتخابات این قراردادها همیشه عملکرد بهتری نشان داده ان.
بیمه
صنعت بیمه سالانه میلیون ها دلار برای رسیدگی به مطالبات هزینه میکنه. قراردادهای هوشمند به شما کمک میکنه مبالغ پرداخت رو به طور خودکار و بر اساس نوع سیاست تعیین کنین.
این قراردادها برای هر نوع بیمه ای کاربرد دارن و صرفا به یک نوع بیمه محدود نشدن. بیمه شدگان با کمک این قراردادها سریعا میتونن به کارهای بیمه ای خودشون رسیدگی کنن.
“قراردادهای هوشمند مزایای زیادی رو برای طرفین درگیر ارائه میدن، از جمله استقلال، قابلیت اطمینان، امنیت، صرفه جویی در هزینه ها و زمان، دقت، پایداری، سرعت، کارایی و دقت، اعتماد و شفافیت. قراردادهای هوشمند در حال حاضر در طیف گسترده ای از صنایع استفاده میشن و انتظار میره که در سال های آینده محبوبیتشون بیشتر بشه.
شیرین سعیدی- کارشناس تولید محتوای کنزا بروکر
مزایای اسمارت کانترکت
اسمات کانترکت چندین مزیت رو برای طرفین قرارداد ارائه میده:
استقلال: شرکت کنندگان خود مقدمات ایجاد اسمارت کانترکت رو فراهم میکنن، یعنی میشه از دخالت واسطه ها صرف نظر کرد.
قابلیت اطمینان: قرارداد به طور ایمن در یک شبکه توزیع شده ذخیره میشه و تغییر یا جعل اون عملا غیرممکنه.
امنیت: قرارداد در یک شبکه توزیع شده در همه گره های شبکه کپی شده و از بین نمیره.
صرفه جویی در هزینه ها و زمان: با حذف واسطه ها و کمیسیون ها، هزینه ها برای همه طرف های درگیر کم میشه. همچنین قراردادهای هوشمند نیاز به واسطههایی دارن تا به تراکنشها رسیدگی بشه و در نتیجه تاخیرهای زمانی و کارمزدهای مربوط بهشون رو از بین میبره.
جلوگیری از آسیب به محیط زیست: این قراردادها استفاده از کاغذ در ادارات، دفاتر اسناد رسمی و دفاتر اسناد رسمی رو حذف میکنه و در نتیجه آلودگی زیست محیطی کمتر میشه.
سرعت، کارایی، دقت و پایداری: بعد اینکه یک شرط انجام شد، قرارداد بلافاصله اجرا میشه. چون قراردادهای هوشمند دیجیتالی و خودکار هستن، هیچ کاغذی برای پردازش وجود نداره و زمان صرف شده برای تطبیق خطاهایی که اغلب ناشی از پر کردن دستی اسناد هست، وجود نداره.
اعتماد و شفافیت: چونکه هیچ شخص ثالثی در کار نیست و سوابق رمزگذاری شده تراکنشها بین شرکتکنندگان به اشتراک گذاشته میشه، نیازی به این سؤال نیست که آیا اطلاعات برای منافع شخصی تغییر داده شده یا نه!
اثربخشی حفاظت های بلاک چین داروهای نجات دهنده: Sonoco و IBM برای ایمنی بهتر و شفافیت زنجیره تامین داروهای نجات دهنده، از فناوری بلاکچین استفاده میکنن. پلتفرم Pharma Portal آنها، داروها رو با دمای کنترل شده در کل زنجیره تامین ردیابی میکنه و داده های قابل اعتماد و دقیق رو به همه ارائه میده. این کار کمک میکنه تا مطمئن بشن که داروها به درستی حمل و نگهداری میشه و اثربخشی و ایمنی اونها حفظ شده.
افزایش اعتماد در روابط خرده فروش و تامین کننده: Home Depot از قراردادهای هوشمند در بلاک چین برای حل سریع اختلافات با فروشندگان استفاده میکنه. این فناوری امکان برقراری ارتباط سریع و افزایش دید در زنجیره تامین رو فراهم میکنه، در نتیجه روابط قوی تر با تامین کنندگان قوی تر شده و زمان برای کارهای مهم و نوآوری به اندازه کافی وجود داره.
یعنی، قراردادهای هوشمند به Home Depot کمک میکنه تا با خودکار کردن فرآیند حل اختلاف، در زمان و هزینه صرفه جویی بشه. این کار به شرکت اجازه میده تا روی چیزهای مهم تری مثل نوآوری و بهبود روابط شون با تامین کنندگان تمرکز کنه.
تجارت بین المللی سریعتر و کارآمدتر: با پیوستن به we.trade، شبکه مالی تجارت که توسط بلاک چین IBM تشکیل شده، کسب و کارها یک اکوسیستم اعتماد برای تجارت جهانی ایجاد میکنن. به عنوان یک پلتفرم مبتنی بر بلاک چین، we.trade از قوانین استاندارد و گزینه های معاملاتی ساده برای کاهش اصطکاک و ریسک و در عین حال تسهیل روند معاملات و گسترش فرصت های تجاری برای شرکت ها و بانک های شرکت کننده استفاده میکنه.
بیشتر بدانید: شاخص نزدک
نتیجه گیری
قراردادهای هوشمند قراردادهای مجازی هستن که بر روی بلاکچین اجرا شده و قابل تغییر، حذف و هک شدن نبوده و بدون واسطه ایجاد میشن. اسمارت کانترکت ها یک فناوری نوظهور هستن که پتانسیل تحول بخشیدن به بسیاری از صنایع رو دارن.